Wat zijn de regels voor een familiewoning op eigen erf?
Bijgewerkt op
Kort antwoord
In 2026 is voor een zelfstandige familiewoning zonder mantelzorg meestal nog een omgevingsvergunning nodig. Naar verwachting kan dat vanaf 1 januari 2027 onder voorwaarden vergunningvrij op het achtererf, voor familie in de eerste graad en zonder zorgvraag. Het besluit daarover is nog niet definitief.
Wat geldt er nu?
Er is nu geen aparte landelijke regeling voor een familiewoning. In veel omgevingsplannen staat bovendien dat wonen in een bijgebouw niet mag. Is er echt sprake van mantelzorg, dan kunt u mogelijk de regels voor een mantelzorgwoning gebruiken.
Wat staat er in het ontwerpbesluit?
- Geen zorgvraag nodig: de regeling is bedoeld voor familie in de eerste graad. Zie wie er in een familiewoning mag wonen.
- Plaats: op het achtererf bij een legale woning.
- Hoogte: maximaal 5 meter, boven de 3 meter met een schuin dak.
- Eén huishouden per woning: onder voorwaarden zijn twee woningen op een erf mogelijk.
- Bijgebouw: de woning hoort bij het hoofdgebouw en is geen losse woning op een eigen kavel.
- Bestaand bijgebouw: ook dat mag u voor een familiewoning gebruiken, tot 150 m².
Stand van zaken op 5 november 2026. Het besluit met de nieuwe regels is nog niet gepubliceerd. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2027. De Raad van State adviseerde in oktober om het besluit alleen aangepast te nemen, vooral vanwege andere onderdelen dan deze woningen. Datum en details kunnen dus nog veranderen.
Hoe groot mag de woning worden?
Binnen de bebouwde kom hangt dat af van uw bebouwingsgebied. Bestaande bijgebouwen tellen mee.
| Grootte bebouwingsgebied | Maximaal bebouwd |
|---|---|
| Tot en met 100 m² | 50% van het gebied |
| 100 tot en met 300 m² | 50 m² plus 20% van het deel boven 100 m² |
| Meer dan 300 m² | 90 m² plus 10% van het deel boven 300 m², tot maximaal 150 m² |
Buiten stedelijk gebied gaan deze oppervlaktes niet op als de woning geheel of in delen verplaatsbaar is en niet groter dan 100 m². In het artikel over een mantelzorgwoning in de tuin ziet u wat dit betekent voor een woning van 56, 74 of 98 m².
Kan de gemeente het nog tegenhouden?
Volgens het ontwerpbesluit gaat de landelijke regeling voor op strengere regels in het omgevingsplan. De gemeente mag wel ruimere regels maken. Andere regels blijven gelden, bijvoorbeeld over het riool, bomen en beschermde dieren en planten. Op sommige plekken blijft een vergunning nodig, bijvoorbeeld vanwege waterveiligheid of cultureel erfgoed.
Kunt u nu al beginnen?
U kunt alvast uw plan voorbereiden: kijk naar de ruimte op uw erf, de indeling en de kosten. Begin niet met de bouw op basis van de verwachte regels. Controleer eerst of ze definitief gelden, of vraag anders een vergunning aan.
Lees ook
- Wie mag er in een familiewoning wonen?
- Wat is het verschil tussen een mantelzorgwoning en een familiewoning?
- Mag ik een familiewoning verhuren of verkopen?
Bronnen
- Ontwerpbesluit versterking regie volkshuisvesting, versie Raad van State van 8 juli 2026
- Raad van State: advies over het besluit, gepubliceerd op 26 oktober 2026
- Rijksoverheid: Wet versterking regie volkshuisvesting van kracht vanaf 1 juli
- Schulinck: nieuwe regels omgevingsplanvergunningvrij bouwen, 19 augustus 2026
Deze informatie is algemeen en geen juridisch, fiscaal of financieel advies. Uw gemeente, notaris of adviseur kan u vertellen wat er in uw situatie geldt.